|
Sultan iyi
tanıdığı bu insanları yurdun dört bir yanına iskân etmenin, gerek örnek
olmaları, gerekse politik düşünerek dağınık kalmaları daha iyi olacağını
düşünmüş olmalı. Ayrıca sürgüne zorlayan galip Rusya’nın dayatması
olduğunu yapılan antlaşma şartlarından anlıyoruz.
Kısa zamanda
çeşitli mesleklerde olduğu gibi, askerlik alnında da kendilerini
gösterdiler. Balkan savaşı ve ardından Birinci Dünya savaşında ön plana
çıktılar. Ancak müttefikimiz Almanya kaybedince Osmanlı ordusu terhis
edildi ve düşman ağır şartlarını uygulayarak işgallere başladı.
Durumu
kabullenemeyen vatanseverler, kurtuluş için harekete geçtiler. Bunların
içinde Kafkas kökenli, Çerkez de yer aldı. Bunların bir kısmı Mustafa
Kemal’in Samsun’a çıkarak başlattığı Kurtuluş hareketine
başından itibaren katıldı. Amasya Tamimini imzalayanlar
Mustafa Kemal
Atatürk’le beraber, 20. Kolordu Komutanı Ali Fuat Paşa ve Hamidiye Kahramanı olarak tanınan eski Bahriye Nâzırı Hüseyin Rauf Bey’dir. Kafkaslıdırlar.
Batı
Anadolu’da Yunan işgali başlayınca, Rauf Bey ve Bekir Sami
Bey’in uyarılarıyla (Çerkez)Ethem Bey,
ağabeyleri Reşit ve Yüzbaşı Tevfik Beylerle beraber Bursa ve Balıkesir
yöresindeki Kafkas göçmenleri arasından topladığı gönüllülerle önce
Ayvalık, sonra da Akhisar ve Salihli yörelerinde Yunanlılara karşı savaştı.
Müdafa-i Hukuk Cemiyetlerinin yöneticileri içinde
de Çerkezler vardır. Kısacası diğer farklı etnik kökenlerden de olduğu gibi
Çerkesler de Kurtuluş Savaşında aktif olarak yer
aldılar.
Prof. Dr. Toktamış Ateş, “ Düzenli
ordu kurulana kadar, Çerkez Ethem ve onun
kuvvetleri olmasaydı, Yunan ilerleyişi ve iç isyanlarla Ulusal Kurtuluş
mücadelesi başlamadan ortadan kaldırılabilirdi. Ama ne yazık ki, Ethem
iki şık arasında tercihe mecbur bırakılmıştır; Ya üzerine sevk edilen
askerlere karşı koyacak kardeş kanı dökülecektir, veyahut ta bırakıp
gidecektir. Nereye gidebilir? Yunana. Hayır en
büyük tarihi hakikat şimdi size söyleyeceklerimdir. Ethem
Yunan'a iltica etmemiştir. Ethem geciş hattı istemiştir.” Der.
Diğer yandan Anzavur Ahmet bir başka Çerkes,
Padişah yanlısı Kuvva-i İnzibatiye komutanıdır. Ama
Ethem Bey’in hışmına uğramıştır.
Bir diğer
taraftan İngilizlerin oyunuyla, bir
grup Çerkes ise 1921 yılında bir kongre toplıyarak "Şark-ı Karib
Çerkezleri Temin-i Hukuk Cemiyeti" kurmuşlar, Yunan ordusunun himayesi
altında örgütlenmişler, Adapazarı dolaylarında bir devlet kurma çabalarına
girmişlerdi! Mühürleri de yunanca yapılmıştı.
Savaş sonrası
kurulan yeni yönetim, düşmanla işbirliği yaptığı gerekçesiyle 150’likler
adıyla “Hainler” listesi hazırlayarak sürgüne gönderdiği
kişiler arasında bu üç gruptan Çerkezler de vardır.
(Devamı gelecek sohbetimizde)
Muzaffer
TANRIKULU
|
Kısa
Haber 
